En Ongehoord Nederland versterkt de boodschap
De Europese Unie heeft de afgelopen jaren tientallen Russische mediakanalen gesanctioneerd. De Russen hebben een beter alternatief gevonden. De ambassade in Den Haag verspreidt propaganda onder diplomatieke bescherming. En Ongehoord Nederland (NPO) blijkt een grote versterker.
Op 1 september plaatste het account van de Russische ambassade in Den Haag een afbeelding van een handdruk in de Nederlands-Russische vlagkleuren. De boodschap: ‘Rusland is niet mijn vijand’. Daaronder volgde een tekst over ‘roekeloze oorlogshitsers’ die tegen de wil van hun eigen bevolking een conflict met Moskou zouden zoeken. Als afsluiter een Nederlandse hashtag: #NietOnzeOorlog. Inmiddels heeft het bericht 1,3 miljoen weergaven. Het account zelf kreeg in tien maanden ongeveer 20 miljoen views. Ruim 50 maal versterkte Ongehoord Nederland (NPO) de afgelopen maanden de propaganda van de Russische ambassade.
Terwijl Kiev dag na dag onder vuur ligt, met luchtalarmen die soms wel een halve dag duren, gaat ook de hybride oorlog van Rusland onverminderd door. Onderzoeksplatform Justice for Prosperity (JfP) analyseerde 200 berichten van de ambassade gedurende de afgelopen tien maanden. Zo’n 40% van de berichten volgt het patroon van gecoördineerde informatiemanipulatie door een buitenlandse staat. De Europese Dienst voor extern optreden (EEAS) noemt dat kortweg FIMI.
Daarnaast richt ongeveer 45% van het totale aantal berichten zich direct op binnenlandse aangelegenheden, van regeringsbeleid en bewindspersonen tot media en maatschappelijke organisaties. De ambassade zet de Nederlandse overheid daarbij rechtstreeks tegenover haar eigen burgers. Artikel 41 van het Verdrag van Wenen (inzake diplomatiek) verkeer legt diplomaten de plicht op zich niet in te laten met de binnenlandse aangelegenheden van de ontvangende staat.
Het account van de ambassade dient primair als propagandakanaal
De Europese Unie heeft de afgelopen jaren tientallen mediakanalen (zoals RT, Sputnik en Voice of Europe) gesanctioneerd. Het account van de ambassade publiceert onder eigen naam en onder diplomatieke bescherming, en bereikt rechtstreeks het Nederlandse publiek. Daarmee ontstaat een bijzonder effectief propagandakanaal. Dit is geen Doppelgänger- of Pravda-website, of anoniem Telegram-kanaal maar een officieel account van een ambassade, met diplomatieke bescherming en een vinkje waarmee X overheidsaccounts markeert.
De berichten in de praktijk
‘Moscow will not ignore aggressive statements by Dutch officials’, ‘Dutch pilots in Ukraine, if any, are legitimate target’, ‘there is no limitation period for war crimes in Russia’ (tegen Nieuwsuur), ‘Consequences and retaliatory measures will be tough’ (over de bevroren Russische activa) en ‘reckless warmongers seek a conflict with Moscow against the will of their own citizens’. We zien eisen aan bewindspersonen, intimidatie, dreiging met vergelding en poging tot opzetten van een overheid tegen haar burgers. Het bericht met de eis aan de Nederlandse regering werd ruim 2,6 miljoen keer weergegeven. Over de wil van de burgers ruim 1,1 miljoen keer. De uitspraak over Nederlandse piloten ruim 227.000 keer.
De Russische ambassade kent het verdrag overigens goed, blijkt uit een bericht op 16 april 2025:
Spiegel en luidspreker
De berichten de ambassade passen in wat JfP eerder duidde als ‘disinformation disparity’. Te lezen in ons rapport ‘De Russische desinformatieoorlog tegen Europa’, een analyse van beïnvloedingscampagnes tijdens acht verkiezingen in Europa.
Het Kremlin monitort hierbij systematisch welke binnenlandse actoren polariserende of ontwrichtende boodschappen verspreiden. Deze berichten worden opgepikt en versterkt teruggestuurd in het informatie-ecosysteem. Het doel is polarisatie aanjagen, destabiliseren en de democratie van binnenuit ontwrichten. Rusland bedenkt zelden zelf de gebruikte narratieven. Het land lift vaak mee op bestaand sentiment, bijvoorbeeld een (poging tot) ontwrichting door angst. Zo komt ook de hashtag #NietOnzeOorlog niet uit Moskou.
Binnenlandse versterkers
Voor een succesvolle ontwrichting leunt Rusland op ‘binnenlandse versterkers’. Dit zijn lokale media, opiniemakers en politici die de Russische narratieven delen met hun eigen achterban. De podcastmaker van Ongehoord Nederland (NPO) Jan Bennink, deelt veelvuldig berichten van de ambassade. Zijn twee accounts (@superjan en @Rumpelstunzchen) hebben samen meer dan 70.000 volgers. Ruim 50 maal versterkte Bennink de afgelopen maanden de berichten van de Russische ambassade. Bij het bericht op 1 september (zie afbeelding) schreef Bennink dat Rusland ‘onze vriend’ is en op termijn ‘onze enige redder’. Ook reageert het ambassade-account regelmatig op Bennink waarmee duidelijke interactie zichtbaar wordt.
Dat Bennink niet simpelweg een dwarse opiniemaker is, maar fungeert als een spreekbuis van de Russische ambassade op de Nederlandse publieke omroep, vertelde hij onlangs zelf in aflevering 43 uit juni ‘26 van de NPO-podcast Bergsma & Bennink. ‘Ik volg het account van de Russische ambassade heel erg op de voet’, ‘Hele goede tweets’, ‘ik vind dat hele fijne mensen verder’. Zijn podcastcollega Bergsma vult aan: ‘Ja, maar die ook informeren’. En Bennink: ‘Russen worden eigenlijk nooit betrapt op een leugen’.
Kritiek op de oorlog of op wapenleveranties aan Oekraïne kan wellicht een legitiem politiek standpunt zijn. Maar kritiek is wat anders dan het versterken van de berichten van een Russisch staatspropagandakanaal. Actoren zoals Bennink, die deze narratieven stelselmatig overnemen, fungeren als ‘lokale versterkers’ en dienen daarmee direct de doelen van het Kremlin.
Zo werkt Kremlin-beïnvloeding
Poetin kreeg op 2 september in Bisjkek, Kirgizië, een vraag over de Duitse beschuldiging dat Rusland achter de mislukte drone-aanval bij Leipzig zat. Zijn antwoord ging al snel niet meer over de drone. Hij koppelde de beschuldiging aan de binnenlandse problemen van Duitsland. Hij sprak over vervalst bewijs, de Duitse economie, het vertrouwen in Merz en de verkiezingen. De eerste zijn in Saksen-Anhalt, waar de AfD in de peilingen op ongeveer 40% staat.
Deze tactiek is ook duidelijk zichtbaar in de communicatie van de Russische ambassade. Een buitenlands conflict wordt teruggebracht naar de binnenlandse politieke verhoudingen en beleid. Duidelijke maatschappelijke manipulatie door het zaaien van twijfel over overheden, media en democratische instituties
Vraag aan politiek Den Haag
De Russische ambassade richt zich rechtstreeks op Nederlandse kiezers, politici en media en versterkt maatschappelijke tegenstellingen. Ook in de aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen in maart 2027. Het gebeurt dagelijks vanuit Rusland en hun trollenfabrieken in West-Afrika maar nu ook vanuit Den Haag. Om de hoek. Waar ligt de grens? Is hiermee het Verdrag van Wenen geschonden? Wordt de ambassadeur hierop aangesproken?
Aan de NPO en Ongehoord Nederland
Bennink mag vinden wat hij wil. Bergsma & Bennink is echter een productie van Ongehoord Nederland op NPO Luister. Daarvoor geldt de Code Journalistiek Handelen, waaraan ON! zich in zijn eigen redactiestatuut bindt. Meningen mogen maar beweringen moeten gecheckt zijn. De ombudsman oordeelde in 2022, over Ongehoord Nieuws, dat dit ook voor opinieprogramma’s geldt. Staat de hoofdredactie van Ongehoord Nederland hierachter? En wat doet de NPO met een productie op haar eigen kanaal die propaganda van een Russisch staatskanaal doorgeeft?
Support Justice for Prosperity
Het kost ons team weken (of maanden) aan onderzoek om dit soort rapporten op te stellen. Als je dit werk waardeert, overweeg dan alstublieft om ons te steunen met een donatie.
