Dagelijks krijgen duizenden Nederlanders online berichten te zien die op nieuws lijken maar slechts zijn geplaatst om woede en haat te genereren. Ze komen uit gecoördineerde netwerken van pagina’s die zich voordoen als nieuws, sport of showbizz en worden grotendeels vanuit het buitenland aangestuurd. Een van de knooppunten van dit netwerk is te herleiden naar Groningen. Haat en polarisatie zijn een verdienmodel geworden. Dat voedt onrust en ondermijnt onze democratie.
Stichting Justice for Prosperity (JfP) analyseerde 353.913 reacties op 15.526 Facebookberichten in een internationaal netwerk van 251 pagina’s, verdeeld over 15 grotere groepen. Het beeld is eenduidig: 24/7 worden berichten die haat en woede oproepen gegenereerd puur om geld te verdienen met advertenties. De haat richt zich vooral op groepen zoals migranten en asielzoekers, en individuen als politici. Dit soort content verdwijnt niet in een vacuüm. Het voedt een online omgeving waarin woede en wantrouwen dagelijks worden aangewakkerd, met geld als drijfveer.
De meeste berichten bevatten de oproep “lees verder in de reacties”, waarna de lezer via een link wordt doorgestuurd naar een website met advertenties. Hoe meer woede een bericht oproept, hoe meer bezoekers naar de website gaan en hoe meer er wordt verdiend. Dit is meetbaar. De meest polariserende berichten trekken ongeveer drie keer zo veel reacties als neutrale berichten. Bij neutrale berichten krijgt 1 procent van de reacties een boze emoji. Bij de polariserende berichten loopt dat op tot 39 procent. Zowel de benodigde tekst als beeld worden door AI gemaakt. De content is makkelijk te repliceren en de kosten blijven laag. Hetzelfde mechanisme draait tegelijk in meerdere landen en talen.
JfP vond in een steekproef van één week 83.737 boze emoji-reacties op de 251 geselecteerde pagina’s waarbij de verzonnen inhoud over vreemdelingen en politici wordt ingezet om tractie te genereren. Wanneer we dit extrapoleren naar een jaar, komt dat neer op ruim 4 miljoen. En die woede wijst bijna altijd dezelfde kant op. Bij rechts geframede berichten is 78 % van de reacties instemmend en maar 4 procent kritisch. Bij de sporadische linkse1 berichten is het andersom: die krijgen in 15 % van de gevallen steun.
Van de pagina’s waarvan we konden vaststellen waar ze worden beheerd, zit 85% geheel of gedeeltelijk in het buitenland, voornamelijk in Vietnam, gevolgd door de Verenigde Staten, Ecuador, Armenië en Zweden. Maar ook landen in Afrika en Azië kwamen voorbij. De honderden pagina’s blijken in handen van een klein aantal beheerders, die hun verkeer naar ongeveer zeventig domeinen leiden. Een deel daarvan wordt vanuit Nederland beheerd. Vanuit Groningen. JfP achterhaalde de eigenaren.
JfP brengt dit fenomeen nu voor het eerst grootschalig in kaart en laat zien hoe het mechanisme werkt, en beschreven eerdere publicaties van bijvoorbeeld Nieuwscheckers losse onderdelen ervan. Dat mechanisme raakt het hart van het democratische debat. Wie deze pagina’s volgt, krijgt een vertekend beeld van wat er in Nederland leeft en kan daardoor worden beïnvloed. Achter dat beeld zit nu geen ideologie maar een verdienmodel waarin het aanjagen van polarisatie meer oplevert dan nuance.
Steun Justice for Prosperity
Doe mee en steun het onderzoek van Stichting Justice for Prosperity.
