Een recent rapport van stichting Justice for Prosperity (JfP) belicht een zorgwekkende trend: de langzame, methodische erosie van democratische samenlevingen door wat zij “ondermijnende machten” noemen. Het rapport, getiteld “Unveiling Subversive Power”, stelt dat onze open samenlevingen worden bedreigd door een gecoördineerd netwerk van actoren die een reeks tactieken inzetten om burger- en minderheidsrechten te ondermijnen.
Wat is ondermijnende macht?
Stichting JfP omschrijft ondermijnende macht als “gecoördineerde soft-power acties door individuen, netwerken en buitenlandse regeringen om hun positie, invloed of financiële middelen te vergroten.” Deze acties zijn vaak subtiel en opereren “onder de radar”, waardoor ze moeilijk te detecteren en te bestrijden zijn via traditionele juridische middelen. Het rapport benadrukt dat het hier niet gaat om een dramatische, plotselinge machtsgreep, maar om een geleidelijke afbraak van democratische normen en instituties.
Het onderzoek richt zich aanvankelijk op Europa, inclusief Oost-Europa en de Westelijke Balkan, maar erkent ook de mondiale reikwijdte van deze netwerken, waarbij actoren uit de Verenigde Staten en Rusland een significante rol spelen.
Het draaiboek: acht ondermijningstactieken
Stichting Justice for Prosperity identificeert acht primaire tactieken die ondermijnende actoren inzetten om hun doelen te bereiken. Deze methoden worden vaak gecombineerd ingezet voor een versterkend effect.
- Netwerken
De kern van deze ondermijnende macht is een “spinnenweb van extremisme.” Deze netwerken brengen agressieve buitenlandse regeringen, oligarchen, populistische politici en ultraconservatieve religieuze organisaties samen. Het rapport noemt het World Congress of Families (WCF) als schoolvoorbeeld van een netwerkplatform dat leiders en organisaties verenigt rond een “pro-gezin”-agenda, die vaak neerkomt op anti-LGBTIQ+- en anti-abortusstandpunten. - Discours
Taal is een belangrijk wapen. Ondermijnende actoren formuleren hun boodschappen zorgvuldig om positief en mainstream over te komen. Het rapport wijst op het gebruik van termen als “ouderrechten” om uitgebreid seksueel onderwijs te bestrijden en “pro-leven” in plaats van “anti-abortus.” Deze herframing van taal normaliseert extremistische ideeën en maakt ze aanvaardbaarder voor het publiek. - Training
Deze groepen investeren in de training van hun leden in onderhandeling, juridisch advies en marketing om hun agenda’s effectief door te drukken. Het rapport noemt het Amerikaanse Leadership Institute als een belangrijke trainer voor anti-LGBTIQ+- en anti-vrouwenrechtengroepen, waarbij organisaties zoals CitizenGO aan hun programma’s deelnemen. - Sociale media en internet
Het internet is een krachtig instrument voor mobilisatie en de verspreiding van desinformatie. Online petities, sociale mediacampagnes en gerichte online intimidatie behoren allemaal tot het draaiboek. Het rapport geeft voorbeelden van CitizenGO dat online platforms gebruikt om campagne te voeren tegen reproductieve gezondheid en LGBTIQ+-rechten in verschillende landen. - Financiering
Het rapport onderstreept dat deze bewegingen goed gefinancierd zijn, vaak via een combinatie van kleine online donaties, vermogende weldoeners en zelfs staatsfinanciering. Het wijst op verbanden tussen organisaties zoals CitizenGO en Russische oligarchen, de Amerikaanse christelijke rechts en andere invloedrijke financiers. - Infiltratie van invloedrijke posities
Een belangrijke langetermijnstrategie is het plaatsen van individuen op machtsposities binnen nationale regeringen en internationale organen zoals de Verenigde Naties en de Europese Unie. Dit stelt hen in staat beleid van binnenuit te beïnvloeden en hun agenda’s een schijn van legitimiteit te geven. - Aanvallen op mensenrechtenverdedigers
Journalisten, activisten en mensenrechtenverdedigers die deze ondermijnende netwerken blootleggen of bestrijden, worden vaak het doelwit van intimidatie, rechtszaken (SLAPP’s) en reputatieaanvallen. Dit creëert een afschrikkend effect en ontmoedigt anderen om zich uit te spreken. - Reputatieschade
Deze tactiek gaat hand in hand met aanvallen op mensenrechtenverdedigers. Het doel is individuen en organisaties in diskrediet te brengen door valse of misleidende informatie te verspreiden, waardoor hun werk en draagvlak worden ondermijnd.
Belangrijkste actoren in beeld
Het rapport identificeert verschillende sleutelorganisaties die centraal staan in dit ondermijnende netwerk:
- World Congress of Families (WCF): een internationale coalitie die een “natuurlijk gezin”-agenda promoot.
- CitizenGO en HazteOír: een in Spanje gevestigd platform bekend om zijn online campagnes tegen LGBTIQ+-rechten en abortus.
- Political Network for Values: een wereldwijd platform voor politici en wetgevers met een conservatieve agenda.
- Tradition, Family and Property (TFP): een wereldwijde organisatie met talrijke autonome afdelingen die traditionalistische katholieke opvattingen uitdragen.
Het rapport beschrijft ook de activiteiten van andere invloedrijke actoren, waaronder Ordo Iuris in Polen, Agenda Europe en Alliance Defending Freedom International (ADFI).
Waarom dit ertoe doet: aanbevelingen
Het rapport “Unveiling Subversive Power” sluit af met een dringende waarschuwing: democratie is geen vanzelfsprekendheid en moet actief worden verdedigd. De auteurs benadrukken dat deze ondermijnende activiteiten reële gevolgen hebben: toenemende polarisatie, haatmisdrijven en de erosie van fundamentele mensenrechten.
Het rapport doet verschillende aanbevelingen:
- Grotere bewustwording: het publiek moet beter op de hoogte zijn van deze tactieken en de actoren erachter.
- Gerichte aandacht van overheden: regeringen en internationale organen zoals de EU moeten specifieke aandacht besteden aan dit vraagstuk.
- Effectieve tegenmechanismen: het ontwikkelen van nieuwe methoden om ondermijnende activiteiten te identificeren en te volgen is cruciaal.
Het rapport van stichting Justice for Prosperity is een oproep aan iedereen die open en democratische samenlevingen waardeert: stop met naïef zijn en werk actief aan de bescherming van onze democratieën tegen deze sluipende bedreigingen.
